Transgender personen in Nederland worden in de steek gelaten
Anno 2025 is de positie van transgender mensen in Nederland zorgwekkender dan ooit. Ondanks het progressieve imago dat ons land heeft op het gebied van LHBTIQA+-rechten, blijkt de realiteit voor transgender personen pijnlijk anders. De Nederlandse overheid schiet tekort in bescherming, zorg en erkenning terwijl het maatschappelijke klimaat verhardt. Transgender personen worden geconfronteerd met lange wachttijden in de zorg, discriminatie op de arbeidsmarkt, de verspreiding van desinformatie en haatzaaien op sociale media. Daar bovenop komt nog een groeiende intolerantie die deels wordt aangewakkerd door conservatieve tendensen in de Nederlandse politiek en door de manier waarom trans personen onder vuur liggen in de Verenigde Staten. De vraag is: waarom laat Nederland deze groep in de steek en wat moet er gebeuren om dat te veranderen?
Beleid en praktijk: een groeiende kloof
De Nederlandse regering heeft de afgelopen jaren verschillende stappen gezet om de rechten van transgender mensen te verbeteren. Zo werd in 2014 de verplichte sterilisatie voor trans personen afgeschaft en bood de regering in 2021 excuses aan voor de sterilisatie-eis. Ook lag er een wetsvoorstel om de Transgenderwet aan te passen om het eenvoudiger te maken om de geslachtsregistratie te wijzigen. Toch zijn deze beleidsmaatregelen vooral cosmetisch gebleken: in de praktijk is de situatie verre van rooskleurig. De transgenderzorg kampt met extreme wachttijden die kunnen oplopen tot meer dan vier jaar. Voor mensen die in transitie willen gaan, betekent dit jarenlang psychisch lijden en onzekerheid. De wachtlijsten voor hormoonbehandelingen en operaties zijn schrijnend lang, en er zijn te weinig gespecialiseerde artsen en psychologen om de vraag aan te kunnen. Dit leidt tot depressie, para-suïcidaal gedrag en soms zelfs tot suïcide onder trans personen. De overheid erkent het probleem, maar concrete oplossingen blijven uit. Daarnaast wordt discriminatie van transgender mensen op de werkvloer nauwelijks aangepakt. Werkgevers zijn terughoudend in het aannemen van trans personen, en de overheid doet weinig om bedrijven aan te moedigen of verplichten om inclusiever beleid te voeren. In 2025 is het nog steeds een feit dat trans mensen gemiddeld vaker werkloos zijn en minder verdienen dan cisgender collega’s.
Hartekreten uit de gemeenschap
Transgender personen in Nederland voelen zich in de steek gelaten. Hun belangrijkste eisen zijn snellere en betere transgenderzorg. Er moeten meer gespecialiseerde artsen en psychologen komen, en de overheid moet fors investeren in het verkorten van de wachttijden. Verder is het van belang dat er betere wettelijke bescherming tegen discriminatie van transpersonen in werking treedt. Hoewel trans personen onder de Algemene Wet Gelijke Behandeling vallen, ontbreekt het aan handhaving. Discriminatie bij sollicitaties en op de werkvloer wordt onvoldoende bestraft. Ook de veiligheid op straat laat te wensen over. Transgender personen worden steeds vaker geconfronteerd met verbaal en fysiek geweld. Politie en justitie nemen meldingen van transfoob geweld vaak niet serieus genoeg. En tot slot is het van belang dat er meer educatie en bewustwording bewerkstelligd wordt in de samenleving. Scholen en bedrijven moeten verplicht worden om voorlichting te geven over genderidentiteiten en inclusie. Dit kan bijdragen aan meer acceptatie in de samenleving.
Waarom doet de overheid niets?
Het uitblijven van effectieve maatregelen komt deels door politieke onwil. De opkomst van conservatieve en rechtse krachten in Nederland heeft geleid tot een verschuiving in het debat over gender en identiteit. Politici vrezen dat te veel aandacht voor transgenderrechten weerstand oproept bij kiezers. Tekenend hierbij is de manier waarop de Tweede Kamer uiteindelijk de Transgenderwet niet heeft behandeld vanwege een aangenomen motie van NSC en SGP (73 stemmen voor en 70 stemmen tegen). Het ongefundeerde argument hierbij van de beide partijen was dat het wijzigen van het geslacht in officiële documenten ‘niet te makkelijk’ moet zijn en dat er risico’s zouden zijn voor de veiligheid van vrouwen. Deze argumenten zijn gebaseerd op fabels en bangmakerij en hebben geen wetenschappelijke basis. Daarnaast is er in de samenleving steeds meer weerstand tegen “genderideologie”, een term die door tegenstanders wordt gebruikt om de emancipatie van trans personen in diskrediet te brengen. Bovendien speelt budgettering een rol. De zorgsector kampt met tekorten, en transgenderzorg wordt vaak als een ‘nicheprobleem’ beschouwd, ondanks de levensbedreigende gevolgen van het uitblijven van hulp. Dit alles leidt ertoe dat trans personen moeten vechten voor hun rechten, terwijl de overheid zich afzijdig houdt.
Invloed van de Verenigde Staten
De situatie van trans personen in de Verenigde Staten is de afgelopen jaren sterk verslechterd. In verschillende staten zijn wetten aangenomen die transzorg verbieden, transpersonen uitsluiten van sport en zelfs bepalen dat transgender kinderen niet erkend worden op scholen. Onlangs zijn trans personen per presidentieel decreet in de Verenigde Staten ontslagen uit het leger. Dit alles heeft invloed op het denken in Nederland. Conservatieve groepen en politici nemen Amerikaanse retoriek over, waardoor ook hier het maatschappelijke klimaat voor trans personen verslechtert. De normalisering van anti-transbeleid in de VS geeft Nederlandse tegenstanders van transgenderrechten munitie. Zij wijzen naar Amerika als ‘voorbeeld’ en beweren dat Nederland niet moet doorslaan in zijn inclusiebeleid. Dit heeft geleid tot een terughoudendere houding van de Nederlandse overheid en een toename van transfobie in de samenleving.
Wat moet Nederland nu doen?
Het is tijd dat Nederland weer vooroploopt in de bescherming van transrechten. We moeten ons niet laten beïnvloeden door de negatieve ontwikkelingen in de VS, maar juist een voorbeeld stellen voor de rest van de wereld. Dit vereist actie op verschillende fronten. Ten eerste moeten de wachtlijsten in de transgenderzorg drastische verkort worden. De overheid moet fors investeren in zorgcapaciteit en meer genderklinieken openen. Verder blijft een striktere handhaving van antidiscriminatiewetten noodzakelijk. Werkgevers die trans personen weigeren of ongelijk behandelen, moeten daadwerkelijk vervolgd worden. Trans personen moeten meer beschermd worden tegen geweld. De politie en justitie moeten transfoob geweld serieuzer nemen en daders harder bestraffen. Verplichte voorlichting in het onderwijs kan ervoor zorgdragen dat er anders gekeken wordt tegen trans personen. Scholen moeten genderdiversiteit en transrechten behandelen in het curriculum. En tot slot is het van groot belang dat de politieke moed toont. De regering moet zich expliciet uitspreken tegen transfobie en duidelijk maken dat transrechten niet ter discussie staan.
Een oproep aan ons allemaal
De overheid draagt een grote verantwoordelijkheid, maar verandering begint ook bij de samenleving. We moeten solidair zijn met trans personen en ons uitspreken tegen discriminatie en uitsluiting. Werkgevers, scholen, zorginstellingen en individuen kunnen allemaal bijdragen aan een inclusievere maatschappij. Transgender mensen in Nederland worden in de steek gelaten. Dat mogen we niet laten gebeuren. Het zijn gewoon mensen die net als iedereen hun beste leven willen leven. Laten we niet wachten tot de situatie hier net zo schrijnend wordt als in de VS. Nederland heeft de kans om te laten zien dat een inclusieve samenleving geen bedreiging is, maar een verrijking voor ons allemaal. Het is tijd om op te staan; op te staan voor ónze trans personen. Artikel 1 van onze grondwet verplicht ons daartoe!